De typografische symfonie van Vladimir Sjejko «Russisch Ex-librisblad»

Vladimir Sergejevitsj Sjejko werd in 1949 in Chisinau geboren. Hij werkt permanent als kunstenaar bij de Moldavische staatstelevisie. Sinds 1975 houdt hij zich bezig met het ex-libris. Hij heeft ongeveer honderd boekmerken gecreëerd. Hij nam deel aan vele republikeinse en internationale tentoonstellingen van ex-librissen.

Het werk van Vladimir Sjejko kan tegenwoordig in de eerste plaats worden beoordeeld aan de hand van het boekmerk en de presentatiegrafiek in klein formaat. Op dit gebied heeft hij zich volledig ontplooid en verwezenlijkt. Sjejko is standvastig in zijn bezigheden en dient slechts drie muzen: de televisie, waar hij ongeveer veertig jaar werkzaam is, het ex-libris en het verzamelen van boekmerken en postzegels.

Niet iedereen slaagt erin met zijn werken onmiddellijk de aandacht op zich te vestigen zoals Sjejko dat deed; zijn werken werden verzamelobjecten voor vele verzamelaars van het boek-ex-libris. Dit komt niet alleen doordat het grootste deel van zijn oeuvre bestaat uit prentkunst in klein formaat, maar ook doordat de graficus het uitdrukken van het thema telkens anders benadert en doordat aan ieder werk een gevoel van goedheid, innerlijke warmte en lyrische stemming ten grondslag ligt.

De kring van eigenaren van de door de kunstenaar gecreëerde ex-librissen is breed en gevarieerd: het zijn zangers en musici, collega’s uit het werk en de kunst, wetenschappers en jonge boekenliefhebbers. Deze boekmerken bepalen de verscheidenheid aan verhalende oplossingen, de materiaalkeuze en het karakter van de uitvoering: «ex libris», «ex libris», «Uit de boeken», «Uit de boeken van A. en O. Belousov».

Ieder nieuw werk van Vladimir Sjejko op het gebied van het boekmerk is een stap naar vervolmaking, een stap in het beheersen van de graveertechniek en een stap naar het begrijpen van onderlinge verhoudingen. Het lijkt alsof er voor de kunstenaar geen grenzen bestaan aan de uitbreiding van de mogelijkheden om verschillende procédés in de linoleumsnede of de gravure op kunststof toe te passen. In zijn werken zien wij tot in de perfectie uitgevoerde afdrukken van grafiek in klein formaat, ongeacht of het een zwart-wit ex-libris of een meerkleurige wensgravure «PF» betreft. De graficus varieert gedurfd met de mogelijkheden van de druktechniek: nu eens maakt hij de afdruk verfijnd en zacht, dan weer contrastrijk en scherp, en plotseling wordt zijn lijn licht tegen een donkere achtergrond of omgekeerd.

Alle grafiek in klein formaat van V. Sjejko ontwikkelt zich volgens haar eigen innerlijke wetten, die zijn gebaseerd op de eenheid van de traditionele verhoudingen tussen onderwerp, inhoud en graveertechniek.

De kunstenaar bekijkt de wereld vanuit zijn eigen bijzondere visie en vindt in alledaags materiaal het ongewone, waarbij hij de toeschouwer daarover laat nadenken en goede en heldere gevoelens opwekt.

De magisch-beeldende wereld van zijn ex-librissen is ongrijpbaar en idealistisch, maar beeldend altijd actief. Niet zelden worden eenvoudige dingen het onderwerp van de artistieke bewerking van het vlak van de kleine vorm, waarbij gewone voorwerpen dankzij de persoonlijke blik van de kunstenaar op wonderlijke wijze worden getransformeerd. Soms wordt de materieel-ruimtelijke grondslag op verwarde wijze gecompliceerd door objectieve en persoonlijke waarnemingselementen. Maar in deze op het eerste gezicht verschillende grafische elementen en thema’s bevindt zich iets wat ze met elkaar verbindt. In de loop van de tijd naderen deze grafische bladen elkaar en gaan ze in één rij staan, alsof ze de emotionele ervaringen, de stijl en de facetten van het oeuvre van de auteur onthullen.

V. Sjejko wendt zich vaak tot boekmerken voor jonge boekenliefhebbers en werkt deze zeer direct uit, met speelse elementen en lichte humor. Alle kinderex-librissen worden gekenmerkt door een doordringen in de innerlijke wereld van het kind («Uit de boeken van Dona. School», «Het boekje van Vitalik Zacharov», «Het boekje van Dona»).

De kunstenaar zoekt gedurende een reeks van jaren naar zijn eigen artistiek-plastische taal. Hij zoekt moeizaam, maar actief, waarbij hij alle moeilijkheden bij het doorgronden van de vlakmatige en ruimtelijke wetten van de prentkunst in klein formaat overwint. Zijn meesterschap in verschillende plastische en graveerprocédés kwam helder tot uitdrukking in een cyclus ex-librissen die onder de gemeenschappelijke titel «Typografisch» kan worden samengebracht.

Het schrift is het gebied waar de wegen van beeld en letter elkaar kruisen en verstrengelen. Het specifieke karakter van de grafiek als beeldende kunst vindt hier zijn volledige verscheidenheid en verwezenlijking. Juist in de typografische gravure vond de kunstenaar een individueel handschrift en een oorspronkelijke stijl, onthulde hij de artistieke, technische en chromatische thematiek van zijn oeuvre en formuleerde hij een zelfstandig concept voor het werken aan het gegraveerde typografische ex-libris. De technische mogelijkheden in de typografische composities van Sjejko vormen de belangrijkste vorm van zijn artistieke denken en tegelijkertijd de uitdrukking van plastische en chromatische ideeën. Reeds in zijn eerste typografische werken vindt de graficus interessante tegenstellingen die door hun inhoud en formele procédés de waarneming van het thema versterken en dit met grotere emotionele scherpte laten klinken. Tot deze uitwerkingen kunnen de ex-librissen worden gerekend....

Aan de eerste serieuze werken is te zien dat de formele opbouw van het boekmerk, de technische complexiteit en de consequente doordenking van het genre van blad tot blad nieuwe aspecten van het moderne ex-libris onthullen. Bij het bestuderen van de opbouw en uitwerking van de boekmerken van de kunstenaar begrijpt men dat het ene werk het thema introduceert en het volgende het voltooit. Zelfs in de typografische gravures van V. Sjejko wordt de warmte van de verhoudingen weerspiegeld: de verhouding tussen kunstenaar en bibliofiel, tussen kunstenaar en opdrachtgever. Hij bedacht een meerlagige thematiek voor de uitgevoerde boekmerken en veelzijdige verhoudingen tussen poëtische metaforen en beeldende kunst.

De grafische miniaturen van V. Sjejko zijn zeer artistieke, tot in de kleinste details doordachte beeldende composities die zich als een bijzonder vormgevingselement organisch in het boek voegen. Daarin werd een ritme gevonden van tegenstellingen tussen tijd en stijl, emotionele spanningen en associaties, literatuur en theater. Ze zijn opgebouwd volgens een modern begrip van de compositiewetten en drukken de aangrijpende problemen van de kunstenaar, de bibliofiel en de toeschouwer inhoudelijk rijk en meerlagig uit.

De kunst van Vladimir Sjejko is organisch. Deze kunst heeft hem geholpen vele goede boekmerken en een eigen grafische stijl te creëren. Het was een weg van onverwachte wendingen en ontdekkingen. De nabije toekomst kan ons een andere kunstenaar Sjejko laten zien.